Antykoncepcja po porodzie - kiedy wraca płodność i miesiączka oraz co jest bezpieczne przy karmieniu

Antykoncepcja po porodzie to temat, który łatwo odłożyć na później, a płodność potrafi wrócić szybciej, niż się wydaje. Karmienie piersią rzeczywiście ją opóźnia, ale nie jest gwarancją, a owulacja poprzedza pierwszą miesiączkę, więc można zajść w ciążę jeszcze przed pierwszym krwawieniem. Ten artykuł tłumaczy, kiedy wraca płodność i miesiączka, na czym polega metoda LAM i jakie ma ograniczenia oraz które metody antykoncepcji są bezpieczne przy karmieniu piersią.

Kiedy wraca płodność i miesiączka

Nie ma jednej daty. Powrót płodności zależy przede wszystkim od tego, czy karmisz piersią, jak często i czy wyłącznie.

• Bez karmienia piersią pierwsza owulacja może wystąpić już po około 6 tygodniach od porodu, a miesiączka wraca zwykle w ciągu kilku do kilkunastu tygodni.
• Przy karmieniu wyłącznie piersią płodność bywa wstrzymana przez wiele miesięcy. Pierwszą owulację obserwowano w bardzo szerokim zakresie, od 14 tygodni do nawet 2 lat po porodzie, przy czym najwcześniejszą odnotowano już w 24 dobie połogu.

Ta ogromna rozpiętość wynika z cech osobniczych i ze sposobu karmienia. U jednych kobiet płodność wraca szybko, u innych bardzo późno, i nie da się tego przewidzieć z góry.

Owulacja wyprzedza pierwszą miesiączkę

To najważniejszy punkt całego tematu. Owulacja, czyli uwolnienie komórki jajowej, następuje około dwa tygodnie przed miesiączką. Pierwsza miesiączka po porodzie jest więc następstwem cyklu, w którym już doszło do owulacji.

W praktyce oznacza to, że można zajść w ciążę, zanim pojawi się pierwsze krwawienie. Czekanie na miesiączkę jako sygnał powrotu płodności jest zawodne, bo ten sygnał pojawia się za późno.

Metoda LAM, czyli niepłodność laktacyjna

Metoda LAM (z angielskiego lactational amenorrhea method) to naturalna metoda regulacji poczęć oparta na fizjologii karmienia. Intensywne ssanie piersi utrzymuje wysokie stężenie prolaktyny, hormonu wydzielanego przez przysadkę. Wysoka prolaktyna hamuje wydzielanie hormonów potrzebnych do dojrzewania pęcherzyka w jajniku, więc nie dochodzi do owulacji. WHO uznaje niepłodność laktacyjną za jedną z metod planowania rodziny.

Kluczowe jest to, że LAM działa tylko przy jednoczesnym spełnieniu wszystkich warunków:

• karmienie wyłącznie piersią, często, bez długich przerw,
• bez dopajania, dokarmiania i bez smoczka,
• łączny czas ssania piersi co najmniej 100 minut na dobę (tak zwana zasada Roetzera),
• brak jakiegokolwiek krwawienia po porodzie,
• dziecko poniżej 6 miesięcy.

Kiedy LAM przestaje chronić

Skuteczność LAM znika, gdy przestaje być spełniony choćby jeden warunek. Metoda nie ma już zastosowania, gdy:

• pojawiła się miesiączka lub jakiekolwiek krwawienie,
• przerwy między karmieniami wydłużyły się ponad 6 godzin,
• dziecko skończyło 6 miesięcy,
• zaczynasz rozszerzać dietę, dopajać lub dokarmiać.

Metody bezpieczne przy karmieniu piersią

Przy karmieniu piersią najważniejsze ograniczenie dotyczy hormonów: estrogeny są przeciwwskazane. Dlatego dobór metody wygląda inaczej niż poza okresem karmienia.

• Metody hormonalne jednoskładnikowe - zawierają sam progestagen, bez estrogenu. Należą do nich tabletki jednoskładnikowe, wkładka domaciczna z hormonem oraz implant.
• Wkładka wewnątrzmaciczna - dostępna zarówno w wersji hormonalnej, jak i niehormonalnej.
• Metody mechaniczne i chemiczne - przede wszystkim prezerwatywa.

Metody o niskiej skuteczności, jak sama prezerwatywa bez innej metody czy stosunek przerywany, traktuje się raczej jako ochronę dodatkową, a nie podstawową. Konkretny wybór i moment rozpoczęcia zależą od przebiegu porodu, sposobu karmienia i stanu zdrowia, więc metodę dobiera się indywidualnie.

Kiedy do lekarza po dobór metody

Najczęstsze pytania

To bardzo indywidualne i zależy głównie od tego, czy i jak karmisz piersią. U kobiet, które nie karmią, pierwsza owulacja może wystąpić już po około 6 tygodniach od porodu. U karmiących wyłącznie piersią pierwszą owulację obserwowano w bardzo szerokim zakresie: od 14 tygodni do nawet 2 lat po porodzie, a najwcześniejszą odnotowano już w 24 dobie połogu. Karmienie piersią opóźnia powrót płodności, ale go nie wyklucza i nie da się z góry przewidzieć dokładnego dnia.

U kobiet, które nie karmią piersią, miesiączka wraca zwykle w ciągu kilku do kilkunastu tygodni po porodzie. Przy karmieniu wyłącznie piersią bywa wstrzymana przez wiele miesięcy, czasem do zakończenia karmienia. Powrót miesiączki jest silnie związany z częstością i wyłącznością karmienia, dlatego różnice między kobietami są bardzo duże. Ważne, że owulacja poprzedza pierwszą miesiączkę, więc płodność może wrócić, zanim pojawi się krwawienie.

Tak. Owulacja, czyli uwolnienie komórki jajowej, wyprzedza pierwszą miesiączkę o około dwa tygodnie. To oznacza, że można zajść w ciążę jeszcze zanim pojawi się pierwsze krwawienie po porodzie, bo pierwsza miesiączka jest już następstwem cyklu, w którym doszło do owulacji. Dlatego brak miesiączki nie jest dowodem na to, że nie jesteś płodna.

LAM, czyli niepłodność laktacyjna, to naturalna metoda oparta na tym, że intensywne karmienie piersią utrzymuje wysokie stężenie prolaktyny, które hamuje owulację. Działa tylko przy spełnieniu wszystkich warunków jednocześnie: karmienie wyłącznie piersią, często, bez długich przerw, bez dopajania i dokarmiania oraz bez smoczka, łączny czas ssania co najmniej 100 minut na dobę, brak jakiegokolwiek krwawienia po porodzie i dziecko poniżej 6 miesięcy. Przy spełnieniu tych warunków szansa poczęcia w pierwszych 12 tygodniach jest bliska zeru, a między 3 a 6 miesiącem nie przekracza 1 procent.

LAM przestaje być skuteczna, gdy pojawi się miesiączka lub jakiekolwiek krwawienie, gdy przerwy między karmieniami przekroczą 6 godzin częściej niż raz na jakiś czas, gdy dziecko skończy 6 miesięcy oraz gdy zaczynasz rozszerzać dietę, dopajać lub dokarmiać. Wystarczy, że przestaje być spełniony jeden z warunków, i metoda traci swoją skuteczność. Wtedy trzeba przejść na inną metodę antykoncepcji.

Przy karmieniu piersią przeciwwskazane są estrogeny, dlatego z metod hormonalnych stosuje się preparaty jednoskładnikowe, zawierające sam progestagen (na przykład tabletki jednoskładnikowe, wkładka lub implant). Bezpieczne są też metody mechaniczne, takie jak prezerwatywa, oraz wkładka wewnątrzmaciczna. Sam wybór i moment rozpoczęcia zależą od przebiegu porodu, karmienia i stanu zdrowia, dlatego metodę najlepiej dobrać z lekarzem na wizycie kontrolnej po porodzie.

Bobiko a połóg

Aplikacja Bobiko prowadzi przez pierwsze tygodnie po porodzie razem z opieką nad dzieckiem. Pomaga nie zgubić terminu wizyty kontrolnej u ginekologa, na której omawia się antykoncepcję, notować przebieg karmienia piersią i obserwować powrót cyklu, a wiedzę o dniach płodnych i owulacji łączy z tym, co dzieje się w połogu. Dzięki temu łatwiej zauważyć, że warunki metody LAM przestają być spełniane i pora dobrać inną metodę.

Bobiko nie zastępuje lekarza ani położnej. Ułatwia codzienne notowanie obserwacji i pilnowanie terminów, a dobór konkretnej metody antykoncepcji zawsze należy omówić z lekarzem.