Pierwsze dni po porodzie - badania noworodka i wizyty patronażowe

Pierwsze dni po porodzie to seria badań i procedur, które dzieją się szybko i często bez szczegółowego komentarza dla rodziców. Warto wiedzieć wcześniej, co i po co robi się noworodkowi w szpitalu, bo wtedy łatwiej zadawać pytania i mniej rzeczy zaskakuje. Każde nowo narodzone dziecko przechodzi około 30 badań i testów. Poniżej po kolei: od pierwszych minut na sali porodowej, przez badania przesiewowe i szczepienia, po wypis i wizyty patronażowe położnej już w domu.

Pierwsze minuty: ocena w skali Apgar

Zaraz po urodzeniu stan noworodka ocenia się w skali Apgar, w 1. i 5. minucie życia (a jeśli stan dziecka tego wymaga, także później). To szybka, powtarzalna ocena, która nie wymaga żadnego sprzętu poza stetoskopem i obserwacją.

Ocenianych jest pięć parametrów:

• czynność serca (tętno)
• oddychanie
• napięcie mięśniowe
• odruchy (reakcja na bodźce)
• zabarwienie skóry

Każdy parametr dostaje od 0 do 2 punktów, więc łączny wynik mieści się w zakresie od 0 do 10. Wyższy wynik oznacza lepszy stan dziecka w danej chwili.

Pomiary i pierwsze badanie

Pomiary

Noworodek jest ważony i mierzony: masa ciała, długość ciała oraz obwód głowy (a często też obwód klatki piersiowej). Donoszony noworodek waży zwykle w zakresie od około 2500 do 4500 g i mierzy około 48-54 cm, ale pojedynczy pomiar zawsze ocenia lekarz w kontekście tygodnia ciąży i całości badania. Wyniki trafiają do dokumentacji i są punktem odniesienia dla późniejszych pomiarów u położnej i w poradni.

Badanie neonatologiczne

Dziecko bada lekarz neonatolog lub pediatra. To badanie od stóp do głów: ocena skóry, główki i ciemiączek, oczu, jamy ustnej (w tym podniebienia), serca i płuc osłuchowo, brzucha, narządów płciowych, kończyn oraz odruchów noworodkowych. Sprawdzana jest też drożność przełyku i odbytu oraz symetria i ruchomość bioder. Badanie powtarza się w trakcie pobytu, bo część rzeczy (na przykład żółtaczka) ujawnia się dopiero po pierwszej dobie.

Witamina K i szczepienia w pierwszej dobie

Witamina K podawana jest w profilaktyce choroby krwotocznej noworodków, czyli krwawień wynikających z niedoboru witaminy K. Procedurę tę wykonuje położna sprawująca opiekę nad zdrowym noworodkiem.

W pierwszej dobie życia, jeśli lekarz nie stwierdzi przeciwwskazań, noworodek dostaje też dwie szczepionki:

• przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW B)
• przeciw gruźlicy (BCG)

Oba szczepienia są w Polsce obowiązkowe i wpisane do kalendarza szczepień. Rodzic może dopytać personel, kiedy dokładnie zostały podane, i sprawdzić wpis w książeczce zdrowia dziecka.

Badania przesiewowe noworodka

Badania przesiewowe mają jeden cel: wychwycić choroby, które nie dają objawów zaraz po urodzeniu, a wcześnie wykryte i leczone nie prowadzą do trwałych następstw. W Polsce noworodek jest objęty kilkoma programami przesiewowymi.

Przesiew z bibuły (test z kropli krwi)

To laboratoryjne badanie przesiewowe z kilku kropli krwi pobranej zwykle z piętki na specjalny papierowy krążek, tak zwaną bibułę. Program wykrywa między innymi:

• fenyloketonurię
• wrodzoną niedoczynność tarczycy
• mukowiscydozę
• rdzeniowy zanik mięśni (SMA)

Lista badanych chorób jest szersza i stopniowo rozwijana. Materiał pobiera się w szpitalu, a przy porodach domowych robi to położna sprawująca opiekę nad porodem albo położna środowiskowa.

Przesiew słuchu

Polska prowadzi Program Powszechnych Przesiewowych Badań Słuchu u Noworodków, który obejmuje ogromną większość dzieci (około 97 procent populacji noworodków). Badanie jest bezbolesne, wykonuje się je zwykle podczas snu dziecka i pozwala wcześnie wykryć niedosłuch, jeszcze w pierwszych miesiącach życia. Jeśli wynik jest nieprawidłowy lub niejednoznaczny, dziecko kierowane jest na dalszą diagnostykę, co nie oznacza od razu, że słyszy źle.

Pulsoksymetria - przesiew w kierunku wad serca

Pulsoksymetria to bezbolesny pomiar wysycenia krwi tlenem czujnikiem założonym na skórę (na przykład na dłoń i stopę). Jest zalecana u każdego noworodka i służy wczesnemu wykryciu bezobjawowych krytycznych wad serca, zanim dziecko zacznie mieć objawy. Dobra czułość i swoistość tego badania sprawiają, że jest rekomendowane na oddziałach noworodkowych w całym kraju.

USG bioder - później, nie w szpitalu

USG stawów biodrowych w kierunku rozwojowej dysplazji stawu biodrowego nie jest badaniem z pierwszej doby. Optymalny moment to około 6 tygodnia życia, kiedy stawy są już na tyle rozwinięte, że wynik jest wiarygodny. Wcześniejsze badanie sprzyja nadrozpoznawaniu dysplazji, bo pokazuje zmiany, które często same ustępują.

W szpitalu i przy każdej wizycie oceniana jest natomiast klinicznie ruchomość i symetria bioder. Jeśli badanie budzi wątpliwości albo dziecko jest w grupie ryzyka, lekarz kieruje na USG. Skierowanie na to badanie wypisuje najczęściej pediatra lub lekarz POZ podczas wizyty w poradni.

Pobyt w szpitalu i wypis

Długość pobytu zależy od sposobu porodu i stanu mamy oraz dziecka. Po porodzie siłami natury bez powikłań pobyt jest zwykle krótszy, po cięciu cesarskim dłuższy. W czasie pobytu personel obserwuje między innymi:

• karmienie i przystawianie do piersi
• oddawanie moczu i stolca (w tym pierwszy stolec, smółkę)
• narastanie żółtaczki
• gojenie się kikuta pępowiny
• masę ciała (fizjologiczny spadek w pierwszych dobach jest normą)

Przy wypisie rodzic dostaje kartę informacyjną z danymi o przebiegu pobytu, wynikami badań przesiewowych (lub informacją, że są w toku) oraz wpisami o szczepieniach. Warto sprawdzić, czy wszystko się zgadza i dopytać, co jeszcze wymaga kontroli.

Opieka patronażowa w domu

Po powrocie do domu opiekę nad mamą i dzieckiem przejmuje położna podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). To bezpłatne wizyty w domu, w obecności rodziców lub opiekunów.

Wizyty położnej

• Pierwsza wizyta: nie później niż 48 godzin po opuszczeniu szpitala przez mamę i dziecko.
• Liczba wizyt: położna ma obowiązek wykonać od 4 do 6 wizyt patronażowych do ukończenia przez dziecko 2 miesiąca życia.
• Opieka nad mamą: położna sprawuje opiekę także nad kobietą w połogu.

Podczas wizyt położna obserwuje adaptację dziecka i ocenia między innymi stan skóry i błon śluzowych, kikut pępowiny, wydaliny, odruchy noworodkowe oraz technikę karmienia. Sprawdza też stan mamy po porodzie, uczy pielęgnacji i karmienia, doradza w sprawach laktacji i odpowiada na pytania. To dobry moment, żeby zawczasu wypisać sobie wszystko, co niepokoi.

Przejęcie opieki przez pielęgniarkę

Po zakończeniu wizyt patronażowych położna przekazuje opiekę nad niemowlęciem pielęgniarce POZ. Równolegle dziecko pozostaje pod opieką lekarza POZ (pediatry lub lekarza rodzinnego), u którego odbywają się wizyty profilaktyczne i szczepienia zgodnie z kalendarzem.

Na co zwracać uwagę u noworodka

W pierwszych tygodniach większość rzeczy, które wyglądają niepokojąco, mieści się w normie: czkawka, kichanie, nieregularny oddech podczas snu, drobne krostki, przejściowa żółtaczka, spadek masy w pierwszych dobach. Są jednak objawy, które wymagają szybkiej reakcji.

Nie każdy niepokój musi czekać na zaplanowaną wizytę patronażową. Jeśli coś budzi wątpliwości, dzwoń do położnej albo do przychodni. Lepiej zapytać raz za dużo niż przeoczyć ważny objaw.

Najczęstsze pytania

Najczęstsze pytania

Jakie badania przechodzi noworodek w szpitalu?

Każdy noworodek przechodzi około 30 badań i testów. Zaraz po urodzeniu jest oceniany w skali Apgar (w 1. i 5. minucie życia), ważony i mierzony, badany przez neonatologa. W pierwszej dobie dostaje witaminę K oraz, jeśli nie ma przeciwwskazań, szczepienia przeciw WZW typu B i gruźlicy (BCG). Do tego dochodzą badania przesiewowe: pobranie krwi na bibułę, przesiew słuchu i pulsoksymetria w kierunku wad serca.

Co to jest badanie z bibuły u noworodka?

To laboratoryjne badanie przesiewowe z kilku kropli krwi pobranej z piętki na specjalny papierowy bibułowy krążek. W Polsce wykrywa między innymi fenyloketonurię, wrodzoną niedoczynność tarczycy, mukowiscydozę i rdzeniowy zanik mięśni (SMA). Celem jest wychwycenie chorób, które nie dają objawów zaraz po urodzeniu, a wcześnie leczone nie prowadzą do trwałych następstw.

Na czym polega pulsoksymetria u noworodka?

To bezbolesny pomiar wysycenia krwi tlenem czujnikiem założonym na skórę. Jest zalecany u każdego noworodka i służy wczesnemu wykryciu bezobjawowych krytycznych wad serca, zanim dziecko zacznie mieć objawy. Badanie trwa chwilę i nie wymaga żadnego przygotowania.

Kiedy przychodzi położna na wizytę patronażową?

Pierwsza wizyta patronażowa położnej POZ odbywa się nie później niż 48 godzin po opuszczeniu szpitala przez mamę i dziecko. Do ukończenia przez dziecko 2 miesiąca życia położna ma obowiązek wykonać od 4 do 6 wizyt patronażowych w domu. Warto wybrać położną POZ jeszcze w ciąży i podać w szpitalu dane kontaktowe.

Kiedy robi się USG bioder u niemowlaka?

Optymalny moment na badanie USG stawów biodrowych to około 6 tygodnia życia, kiedy stawy są już na tyle rozwinięte, że wynik jest wiarygodny. Wcześniejsze badanie sprzyja nadrozpoznawaniu dysplazji, bo pokazuje zmiany, które same ustępują. USG bioder nie jest badaniem szpitalnym z pierwszej doby, robi się je później, przy okazji wizyt w poradni.

Co powinno zaniepokoić u noworodka po powrocie do domu?

Do lekarza lub na SOR zgłoś się, gdy dziecko ma gorączkę powyżej 38 stopni, jest wiotkie, senne i trudno je dobudzić, nie chce jeść przez kilka karmień, ma trudności z oddychaniem, sinieje, ma nasilającą się żółtaczkę, nie oddaje moczu ani stolca, albo gdy pępek jest zaczerwieniony, obrzęknięty i cuchnie. Niepokojące objawy w pierwszych tygodniach zawsze warto skonsultować, nie czekając na zaplanowaną wizytę patronażową.

Kto opiekuje się dzieckiem po zakończeniu wizyt położnej?

Po zakończeniu wizyt patronażowych, czyli po ukończeniu przez dziecko 2 miesiąca życia, położna przekazuje opiekę nad niemowlęciem pielęgniarce podstawowej opieki zdrowotnej. Równolegle dziecko jest pod opieką lekarza POZ, u którego odbywają się wizyty profilaktyczne i szczepienia zgodnie z kalendarzem.

Bobiko a pierwsze dni

Bobiko pomaga ogarnąć pierwsze dni na spokojnie. Znajdziesz w apce checklistę do szpitala, żeby nic nie zapomnieć przy pakowaniu, miejsce na zapisanie wyników z pobytu (Apgar, masa, długość, daty szczepień, witamina K) oraz przypomnienia o wizytach patronażowych położnej i terminach kontrolnych. W dzienniku zanotujesz karmienia, oddawanie moczu i stolca oraz obserwacje, które przydadzą się położnej i pediatrze.

Bobiko porządkuje informacje i przypomina o terminach, ale nie zastępuje lekarza ani położnej. Przy każdym niepokojącym objawie kontaktuj się z personelem medycznym.